Categories
mybraveboy ห้องปรับพื้นฐาน

อินซูลินปั๊ม

อินซูลินปั๊ม

อินซูลินปั๊ม

อย่างที่น้องเบาหวานรู้ ๆ กันอยู่ว่าการรักษาระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์คือเรื่องสำคัญ ถ้าเราควบคุมระดับน้ำตาลได้ดีจะสามารถหลีกเลี่ยงอาการต่าง ๆ ได้ ทั้งยังช่วยป้องกันโรคแทรกซ้อนจากเบาหวานในระยะยาว เช่น จอตาเสื่อม ไต หัวใจ

คนที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 ทำให้ร่างกายไม่สามารถสร้างอินซูลินได้ อินซูลินคือฮอร์โมนที่ช่วยให้ร่างกายนำน้ำตาลไปใช้ โดยเฉพาะแหล่งพลังงานสำคัญที่มาจากคาร์โบไฮเดรต สำหรับน้องเบาหวานต้องชดเชยอินซูลินด้วยการฉีดอินซูลิน

ในขณะที่เบาหวานชนิดที่ 2 หรือเบาหวานที่เกิดจากการกินหวาน ไม่ออกกำลังกายเหมือนที่คนมีอายุเป็นกันนั้น ร่างกายของพวกเขายังผลิตอินซูลินอยู่ แต่ร่างกายไม่สามารถนำออกมาใช้ได้อย่างเหมาะสม หรืออาจผลิตอินซูลินไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย เพียงคุมอาหารและออกกำลังกายก็สามารถควบคุมโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้อย่างง่ายดาย แต่มีบางกรณีที่ต้องฉีดอินซูลินเพิ่มเพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ดีขึ้น

ขณะที่น้องเบาหวานชนิดที่ 1 ต้องฉีดอินซูลินทุกวัน วันละหลาย ๆ ครั้ง คงมีหลายคนเคยได้ยินอินซูลินปั๊มมาบ้าง วันนี้เราจะมาพูดถึงเรื่องนี้กันค่ะ

อินซูลินปั๊มจะค่อย ๆ ฉีดอินซูลินแบบ rapid (เช่น novorapid) ตลอดทั้งวันเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลเพื่อทดแทนร่างกายที่ขาดอินซูลิน และจะใช้อินซูลินเพียงอย่างเดียวเท่านั้น อินซูลินปั๊มใช้ทดแทนและเพิ่มความสะดวก และทดแทนการฉีดวันละ 4-5 ครั้งต่อวันด้วยเข็มไซริงก์ หรือเข็มปากกา

 

อินซูลินปั๊ม

อินซูลินปั๊มทำงานอย่างไร

ปัจจุบันอินซูลินปั๊มมีให้เลือกหลายยี่ห้อ รวมไปถึงอินซูลินปั๊มรุ่นใหม่ ๆ แบบไร้สาย และตอนนี้หลาย ๆ บริษัทกำลังพัฒนาอัลกอริธึมที่เรียกว่า “Closed loop” หรือที่เรียกว่า “ตับอ่อนเทียม” เพื่อช่วยให้น้องเบาหวานจัดการระดับน้ำตาลได้ดียิ่งขึ้น ลดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง-ต่ำ ระบบนี้ทำงานร่วมกับ CGM หรือเครื่องติดตามระดับน้ำตาล

อินซูลินปั๊มมีขนาดเล็ก หน้าตาคล้ายเพจเจอร์สมัยก่อน ทำงานเลียนแบบตับอ่อนของมนุษย์โดยการค่อย ๆ ปล่อยอินซูลิน short acting โดสเล็ก ๆ (Basal rate) ตลอดเวลา และสามารถใช้จ่ายอินซูลินสำหรับมื้ออาหาร (Bolus) ปกติแล้ว basal rates จะถูกกำหนดโดยคุณหมอที่ดูแลเรื่องเบาหวาน หรือคุณหมอประจำตัวของเรา เราสามารถกำหนดโปรแกรม Basal ได้หลากหลายตามความต้องการ

 

Amazon.com: Athletic Insulin Pump Case with Strap for t:Slim (M Leg,  Black): Health & Personal Care

น้องเบาหวานสามารถกดอินซูลินปั๊มสำหรับมื้ออาหารได้โดยตรง เครื่องจะคำนวณปริมาณอินซูลินที่ควรได้รับ โดยอ้างอิงจากค่า IOB Insulin on board (จำนวนอินซูลินที่คงเหลือในร่างกาย) อินซูลินปั๊มส่วนใหญ่มาพร้อมกับโปรแกรมคำนวณปริมาณอินซูลินอัตโนมัติ เราเพียงใส่จำนวนคาร์โบไฮเดรตเข้าไป เครื่องจะดูระดับน้ำตาลในเลือดขณะนั้น + IOB + ปริมาณคาร์โบไฮเดรต ถ้าน้ำตาลสูง เครื่องจะคำนวณ Correction factor หรือฉีดเก็บให้อัตโนมัติค่ะ

ปั๊มรุ่นใหม่จะมีขนาดเล็กเท่าสมาร์ตโฟน หรือบัตรเครดิต มีสาย infusion set โยงออกจากร่างกายของเราและอินซูลินปั๊มเข้าด้วยกัน เจ้าสาย infusion set จะมีเข็มเล็ก ๆ ติดกับร่างกายเพื่อมอบอินซูลินให้กับร่างกายของเรา ส่วนเครื่องอินซูลินปั๊มจะถูกเก็บไว้บริเวณที่เราสะดวก เช่น ในกระเป๋ากางเกง ที่ขา ชั้นใน ต้นแขน เป็นต้น ขึ้นอยู่กับเราว่าสะดวกแบบไหนค่ะ

 

Closed-loop artificial pancreas from Tandem, Dexcom aces Type 1 diabetes  study | FierceBiotech
Tandem Tslim

การใช้อินซูลินปั๊ม เราต้องผ่านการฝึกจากคุณหมอและเซลล์ คุณหมอจะเป็นคนกำหนดค่าสั่งจ่ายอินซูลินให้เรา carb ratio, basal, bolus, correction factor ทั้งหมดทั้งมวลต้องคำนวณจากค่า TDD Total daily dose (ค่าอินซูลินที่เราใช้ตลอดทั้งวัน basal+bolus) เพราะแบบนี้ถึงสำคัญมากว่าทำไมเราต้องจดทุกวัน ทุกมื้อ ว่าเรากินอะไรไป ฉีดไปเท่าไหร่ คุณหมอจะนำค่า TDD มาคำนวณในการปรับยานั่นเองค่ะ ถ้าไม่มีค่า TDD จะให้คุณหมอนั่งเทียนกะเอาว่าน้อง ๆ ทานเท่านั้นเท่านี้ก็เสียเวลาต้องปรับยาอีกหลายครั้งเลย น้อง ๆ อย่าลืมจดไว้เป็นประจำทุกวันนะคะ ค่าน้ำตาลก่อนมื้ออาหาร, แต่ละวันทานอะไร, ฉีดไปเท่าไหร่ ตรงนี้สำคัญมากสำหรับการปรับยา หลังจากที่คุณหมอปรับและกำหนดค่าต่าง ๆ ในอินซูลินปั๊มให้เราแล้ว ต่อไปเป็นหน้าที่ของเซลล์หรือตัวแทนผู้นำเข้าอินซูลินปั๊มจะสอนเราตั้งแต่ใส่อินซูลินยังไง เปลี่ยนสาย วิธีแก้ปัญหาต่าง ๆ เมื่อเสร็จสิ้นกระบวนการทั้งหมดคุณหมอจะช่วยวางแผนสำรองในกรณีที่ปั๊มเสียเพื่อป้องกันภาวะ DKA

 

อินซูลินปั๊ม

ประเภทของอินซูลินปั๊ม

1. ปั๊มแบบมีสาย มีช่องใส่ insulin reservoir หรือช่องใส่อินซูลิน จ่ายอินซูลินให้ร่างกายเราด้วยสายและ infusion set และต้องเปลี่ยน infusion set ทุก 3 วัน

 

อินซูลินปั๊ม
2. ปั๊มไร้สาย สามารถแปะใส่บริเวณผิวของน้องเบาหวานได้เลยค่ะ ไม่ต้องมีสายมากวนใจ ควบคุมด้วยระบบ wireless มีเครื่องสำหรับสั่งการแยกต่างหาก หรือที่เรียกว่า PDM (Personal Diabetes Manager) ไว้กดสั่งงานปั๊มที่ติดกับผิวหนังของเรา เช่น กดฉีด bolus ก่อนมื้ออาหาร

อินซูลินปั๊มส่วนใหญ่จะเชื่อมต่อกับเครื่องติดตามระดับน้ำตาลเพื่อช่วงลดปัญหาน้ำตาลในเลือดต่ำ และจัดการระดับน้ำตาลอัตโนมัติให้กับเรา

อินซูลินปั๊มส่วนใหญ่มีปัญหาคือ ไม่กันน้ำ ปัจจุบันหลาย ๆ บริษัทได้พัฒนาหน้าจอให้เป็นแบบ touch screen และกันน้ำได้ รวมไปถึงคุณสมบัติขั้นสูงมากมาย และความปลอดภัย มีหลายคนกังวลเรื่องนี้ อินซูลินปั๊มในปัจจุบันมีความปลอดภัยสูงรวมถึงการจ่าย bolus, แจ้งเตือนเมื่อลืมฉีดยาก่อนอาหาร, หัวเข็มอุดตัน แม้กระทั่งร่างกายไม่ได้รับอินซูลิน

หนึ่งในระบบที่ทันสมัยของอินซูลินปั๊มคือการทำงานร่วมกันระหว่างอินซูลินปั๊มและเครื่องติดตามระดับน้ำตาล เมื่อระดับน้ำตาลมีแนวโน้มต่ำตามที่เราตั้งค่าไว้ อินซูลินปั๊มจะตัดการทำงานอัตโนมัติ

 

อินซูลินปั๊ม

ส่วนต่าง ๆ ของอินซูลินปั๊ม

1. อินซูลินปั๊มมีสาย

– ปั๊ม ตัวเครื่องจะมีแบตเตอรี และช่องเก็บอินซูลิน (insulin reservoir) กลไกลและปุ่มหรือหน้าจอสัมผัสเพื่อสั่งจ่ายอินซูลิน ปั๊มจะส่งอินซูลินผ่านสายเล็ก ๆ เข้าไปใน infusion set จากนั้นจะเข้าสู่ร่างกายของเรา

– tubing ท่อหรือสายพลาสติกเล็ก ๆ เชื่อมต่อกับช่องเก็บอินซูลิน (insulin reservoir) อินซูลินจะไหลเข้าสู่ผิวหนังผ่าน infusion set ท่อมีความยาวหลากหลาย ขึ้นอยู่กับว่าคุณจะเก็บอินซูลินปั๊มไว้ที่ไหน บางคนชอบเก็บเครื่องปั๊มไว้ที่ขาก็จะใช้สายยาวกว่าปกติ

– infusion set หรือชุดให้อินซูลิน ทำจากเทฟรอนยึดติดผิวหนังด้วยแผ่นกาวทางการแพทย์ ด้านล่างของ infusion set จะมีเข็ม cannula เล็ก ๆ ฝังอยู่ใต้ผิวเพื่อส่งอินซูลินให้กับร่างกายผ่านชั้นไขมันใต้ผิวหนัง ปกติแล้วมักมีเครื่องยิงอัตโนมัติให้ หลังจากติดตั้งเข็มเรียบร้อย เราจะถอนเข็มนำออกคงเหลือไว้เพียงเข็ม cannula ไว้ใต้ผิว โดยทั่วไปจะติดบริเวณหน้าท้อง แต่ก็สามารถติดบริเวณอื่น ๆ ได้ เช่น ต้นขา สะโพก ต้นแขน เป็นต้น infusion set มีให้เลือกหลายแบบ คุณหมอและเซลล์จะช่วยน้องเบาหวานเลือกให้เหมาะกับไลฟ์สไตล์ของแต่ละคนค่ะ

 

อินซูลินปั๊ม
ภาพน้องกำลังติดอินซูลินปั๊มไร้สาย

 

2. อินซูลินปั๊มไร้สาย

– ตัวปั๊ม หรือ pod คล้าย ๆ กระเป๋าเล็ก ๆ ด้านหลังเป็นแผ่นกาวใช้ติดกับผิวหนังโดยตรง และมีช่องเข็ม cannula เจ้า pod นี้มีหน้าที่เก็บอินซูลินไว้ และเปลี่ยน pod ทุก ๆ สามวัน

– PDM (Personal Diabetes Manager) เครื่องสั่งการและควบคุม pod เช่น basal, bolus, carb ratio, correction factor, IOB, TDD สะดวกง่ายดาย ถ้าจะกินอะไรก็กดฉีด เครื่องจะสั่งการให้ pod ที่ติดกับผิวหนังของเราจ่ายอินซูลินอัตโนมัติ

 

สรุปข้อดี

– ไม่ต้องฉีดวันละหลาย ๆ ครั้ง กดปุ่มปุ๊บ กินได้เลย
– ง่ายสำหรับเวลาแก้น้ำตาลสูง ไม่ต้องจิ้มเข็มบ่อย
– กดสั่งหยุดจ่าย เพิ่ม-ลด อินซูลินได้ ถ้าใช้แบบเข็มเราไม่สามารถลด-หยุดจ่ายอินซูลินได้
– ความปลอดภัยสูง ใช้งานง่าย
– สะดวกเวลาทานข้าวนอกบ้านหรือไปโรงเรียน

 

ข้อเสีย

– ตัวเครื่องราคาแพง และต้องซื้อ infusion set เปลี่ยนทุก 3 วัน
– เข็มอุดตัน ถ้าไม่รีบแก้ไข อาจ DKA ได้

 

ข้อมูลบางส่วนจาก
1. https://www.endocrineweb.com/guides/insulin/insulin-pump-overview

เขียนและเรียบเรียง
mybraveboy.com

Leave a Reply

Your email address will not be published.